Câu Chuyện Cuộc Sống: Xây dựng các quy tắc trong gia đình
Câu Chuyện Cuộc Sống tuần này tiếp tục lên sóng chia sẻ với những câu chuyện: Áp lực tâm lý ở người trẻ dấu hiệu khó nhận biết; Xây dựng các quy tắc trong gia đình; Khen ngợi đúng cách để xây dựng sự tự tin ở trẻ.
Áp lực tâm lý ở người trẻ dấu hiệu khó nhận biết
Trong nhịp sống hiện đại, không ít người trẻ đang phải gồng mình gánh vác những áp lực từ học tập, công việc, tài chính cho đến kỳ vọng vô hình của gia đình và xã hội. Đáng báo động hơn, những tổn thương tinh thần này thường được ngụy trang bằng lớp vỏ bọc “tôi ổn”, âm thầm tàn phá sức khỏe cho đến khi cơ thể và tâm trí hoàn toàn kiệt quệ.
Nỗi lo phải thành công sớm cùng khối lượng công việc, bài vở dày đặc đang trở thành gánh nặng âm thầm của thế hệ trẻ. Nhiều người cuốn theo guồng quay mỗi ngày mà không nhận ra bản thân đã rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài.
Bạn L.T.V (sinh viên ở TP.HCM) cho biết: “Thời gian gần đây mình mới thực sự cảm nhận được áp lực. Lịch học trên lớp và khối lượng công việc quá nhiều khiến mình không thể quản lý thời gian hợp lý. Những cơn mệt mỏi, khó ngủ và mất tập trung cứ xuất hiện thỉnh thoảng, nhưng mình từng nghĩ đó chỉ là do thiếu ngủ thông thường”.
Đồng cảnh ngộ, chị H.T (nhân viên văn phòng ở TP.HCM) tâm sự: “Ở công ty mình, ai cũng cố tỏ ra là mình đang ổn và mình cũng thế. Chỉ đến khi những cơn đau đầu liên tục ập đến, mất ngủ triền miên đi khám, bác sĩ hỏi có bị stress không thì mình mới ngỡ ngàng nhận ra lâu nay bản thân đã quá mệt mỏi”.
Chuyên gia tâm lý Trần Thị Thùy Trang cho biết: “Áp lực tinh thần không xuất hiện đột ngột mà tích tụ qua từng ngày. Nguy hiểm ở chỗ, người trẻ thường bình thường hóa sự căng thẳng, coi đó là điều hiển nhiên phải chịu đựng nên từ chối nghỉ ngơi hay chia sẻ với người xung quanh”.
Khi hệ thần kinh bị đặt trong trạng thái báo động liên tục, cơ thể sẽ tiết ra các hormone căng thẳng (như cortisol), gây ảnh hưởng trực tiếp đến trí nhớ, hệ miễn dịch và tim mạch. Nếu tình trạng này kéo dài không được can thiệp, nó sẽ biến chứng thành các hội chứng nghiêm trọng như rối loạn lo âu, trầm cảm, kiệt sức (burnout), khiến người trẻ thu mình lại thế giới riêng, mất đi sở thích cá nhân, thậm chí dẫn đến hành vi tự hại.
Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là nhiều người trẻ vẫn ngại tìm kiếm sự hỗ trợ tâm lý vì sợ bị đánh giá là “yếu đuối”, hoặc tự ép mình phải tự vượt qua. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định việc phát hiện sớm và chia sẻ đúng lúc có ý nghĩa sống còn.
Người trẻ luôn có tư duy mở và khao khát được chinh phục, thể hiện bản thân. Gia đình cần thấu hiểu những ước mơ đó, cho phép các bạn trải nghiệm trong phạm vi an toàn và nguồn lực cho phép. Thay vì đưa ra giải pháp đao to búa lớn, đôi khi người thân chỉ cần ở bên cạnh, lắng nghe và ủng hộ về mặt tinh thần. Đó chính là động lực to lớn để người trẻ vững vàng bước tiếp.
Sức khỏe chính là nền tảng của mọi thành công. Thay vì ưu tiên mọi thứ khác lên trên sức khỏe, mỗi người trẻ cần chủ động xây dựng lối sống lành mạnh bằng các hành động thiết thực: Duy trì tập thể dục đều đặn, hạn chế thức khuya; cân nhắc, giảm bớt áp lực “hào nhoáng” từ mạng xã hội và dành thời gian kết nối trực tiếp với gia đình, bạn bè.
Áp lực tâm lý ở người trẻ không phải là câu chuyện của riêng ai. Đừng đợi đến khi kiệt quệ mới tìm cách cứu vãn. Đôi khi, chỉ một lời hỏi han, một sự lắng nghe đúng lúc từ những người xung quanh cũng có thể cứu rỗi một tâm hồn đang bên bờ vực thẳm.
Xây dựng các quy tắc trong gia đình
Gia đình luôn được coi là cái nôi hình thành nhân cách và là nơi nuôi dưỡng những giá trị yêu thương, sẻ chia của mỗi con người. Thế nhưng, trong nhịp sống hiện đại, sự khác biệt về tính cách, thế hệ và suy nghĩ giữa các thành viên là điều khó tránh khỏi. Để tổ ấm thực sự là nơi mọi người được lắng nghe, tôn trọng và cùng nhau phát triển, việc xây dựng các quy tắc chung đang trở thành một “chìa khóa” thiết yếu.
Thực tế cho thấy, nếu không có những quy tắc ứng xử hay sinh hoạt rõ ràng, sự khác biệt giữa các thành viên rất dễ đẩy gia đình vào những hiểu lầm, tranh cãi không đáng có.
Chia sẻ về câu chuyện của chính mình, chị N.T.M (TP.HCM) cho biết: “Trước đây, nhà mình thường xuyên xảy ra cãi vả. Đồ đạc vứt lung tung, nhà cửa không ai dọn dẹp, giờ giấc sinh hoạt của mỗi người một kiểu. Đến bữa ăn hay lúc rảnh rỗi, ai cũng chỉ ôm khư khư cái điện thoại. Gia đình dần trở nên xa cách, không khí lúc nào cũng căng thẳng”.
Chỉ đến khi các thành viên nhận ra sự rạn nứt và ngồi lại để đặt ra những quy tắc về giờ giấc, phân chia việc nhà, mọi chuyện mới chuyển biến. “Từ khi có nguyên tắc rõ ràng, nhà mình kết nối với nhau hơn, không khí hạnh phúc và không còn cảnh cãi vã nữa”, chị N.T.M nói thêm.
Thạc sĩ – Chuyên gia kỹ năng sống Trần Hải Nguyên cho biết: “Giống như trường học có nội quy, công ty có quy chế, gia đình cũng cần những quy định riêng để các thành viên “đỡ bỡ ngỡ, đỡ ngại ngùng và giảm thiểu xung đột”.
Nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, trẻ em lớn lên trong một môi trường gia đình có nề nếp, quy tắc rõ ràng thường dễ hình thành tính tự giác, khả năng quản lý bản thân và có kỹ năng giao tiếp xã hội tốt hơn. Quy tắc gia đình không nằm ở số lượng nhiều hay ít, cũng không nên là những mệnh lệnh áp đặt một chiều từ cha mẹ. Một quy tắc chỉ thực sự có hiệu lực bền vững khi có sự đồng thuận và tự nguyện của tất cả các thành viên.
Để xây dựng một “bản hiến pháp” gia đình thành công, các chuyên gia gợi ý quy trình 3 bước sau: Gia đình nên có những cuộc họp nhỏ hoặc những buổi trò chuyện cởi mở để cùng tìm ra vấn đề chung. Đừng lấy quyền làm cha, làm mẹ để áp đặt. Hãy để con cái được lên tiếng chia sẻ quan điểm và giá trị mà chúng hướng tới, từ đó tìm ra tiếng nói chung khiến ai cũng hài lòng.
Khi trẻ hiểu được ý nghĩa của từng nguyên tắc, các em sẽ chủ động thực hiện thay vì cảm thấy bị ép buộc hay kiểm soát. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là cha mẹ phải đồng hành và luôn nêu gương thực hiện trước.
Để rèn luyện thói quen và tính kỷ luật, gia đình có thể đặt ra những phần thưởng nhỏ khi các thành viên hoàn thành tốt, hoặc những hình phạt vui vẻ, mang tính nhắc nhở khi có người vi phạm. Điều này giúp việc thực thi quy tắc trở nên thoải mái và đầy hứng khởi.
Xây dựng các quy tắc trong gia đình là một hành trình vun đắp dài lâu. Một gia đình hạnh phúc không chỉ được xây dựng bằng tình yêu thương bản năng, mà còn cần những nguyên tắc chung để các thành viên cùng thấu hiểu, sẻ chia và tôn trọng lẫn nhau. Đó chính là nền tảng vững chắc để kiến tạo một mái ấm nề nếp – nơi mỗi người đều cảm thấy an toàn, được tôn trọng và luôn muốn trở về sau những giông bão ngoài xã hội.
Khen ngợi đúng cách để xây dựng sự tự tin ở trẻ
Trong hành trình trưởng thành của mỗi đứa trẻ, một lời khen đúng lúc, một sự ghi nhận chân thành từ cha mẹ đôi khi có sức mạnh lớn hơn nhiều so với những bài học dài hay những món quà vật chất xa xỉ. Tuy nhiên, lời khen là một con dao hai lưỡi. Nếu khen không đúng cách, không đúng thời điểm hoặc quá lạm dụng, cha mẹ có thể vô tình tạo áp lực vô hình hoặc khiến trẻ bị phụ thuộc vào sự công nhận từ người khác.
Nhiều bậc cha mẹ vẫn giữ tư duy “thương cho roi cho vọt”, cho rằng việc la mắng, chỉ trích gay gắt sẽ giúp trẻ sớm nhận ra lỗi sai để sửa đổi. Thế nhưng, các chuyên gia tâm lý cảnh báo: việc thường xuyên bị chỉ trích từ nhỏ sẽ khiến đứa trẻ hình thành những suy nghĩ tiêu cực về bản thân, từ đó thu hẹp sự tự tin và khép kín lòng mình.
Ngược lại, khi cha mẹ duy trì thái độ khích lệ, ghi nhận đúng lúc, trẻ sẽ được lớn lên trong một môi trường giáo dục tích cực – nơi các em cảm thấy an toàn, được tôn trọng và có động lực tự thân để phát triển.
Chị Nguyễn Ngọc Hương chia sẻ: “Vợ chồng tôi luôn khen ngợi khi con làm tốt. Còn khi con chưa đạt kết quả như ý, chúng tôi không trách mắng mà chọn cách động viên: ‘Mẹ thấy con đã rất cố gắng rồi, nhưng mẹ tin lần sau con có thể làm tốt hơn nữa’. Chúng tôi muốn con có tư duy tích cực và tự tin vào chính mình”.
Ở giai đoạn đầu đời, não bộ của trẻ em cực kỳ nhạy cảm với những phản hồi từ môi trường xung quanh. Việc nhận được lời khen đúng cách không chỉ mang lại niềm vui nhất thời mà còn định hình nhận thức của trẻ về năng lực của bản thân. Lời khen lúc này đóng vai trò như một liều thuốc tinh thần, củng cố các hành vi đúng đắn và giảm bớt căng thẳng tâm lý cho trẻ.
Khi cảm giác được thừa nhận giá trị được kích hoạt, nó sẽ chuyển hóa thành động lực nội tại (động lực từ bên trong). Đây là yếu tố cốt lõi thúc đẩy đứa trẻ tự giác học tập, làm việc và khao khát đạt hiệu quả cao mà không cần ai ép buộc.
Tiến sĩ – Chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Ngọc Giàu cho biết: Để lời khen đạt hiệu quả giáo dục cao nhất, các bậc phụ huynh cần lưu ý những nguyên tắc vàng. Thay vì những câu khen chung chung như “Con giỏi quá!” (dễ khiến trẻ kiêu ngạo hoặc áp lực phải luôn hoàn hảo), cha mẹ hãy đi thẳng vào hành động: “Con làm bài văn này có những ý rất hay” hoặc “Mẹ khen con hôm nay đã rất kiên trì ngồi giải bằng được bài toán khó này”. Khen ngợi sự nỗ lực giúp trẻ hiểu rằng quá trình cố gắng mới là điều đáng quý.
Nếu lời khen giúp trẻ nhận ra mình đang đi đúng hướng, thì phần thưởng chính là sự ghi nhận cụ thể bằng vật chất hoặc tinh thần. Sự kết hợp này giúp hành vi tích cực của trẻ được củng cố mạnh mẽ hơn.
Em Đỗ Quốc Thái (TP.HCM) hào hứng: “Năm nay đạt danh hiệu học sinh xuất sắc, em được bố mẹ thưởng cho một chuyến đi biển và một bộ logo lắp ráp đúng sở thích. Em thấy rất tự hào và tự hứa năm sau sẽ tiếp tục cố gắng nhiều hơn nữa”.
Bản chất của phần thưởng không nằm ở giá trị vật chất cao hay thấp, mà là cảm giác hạnh phúc, tự hào khi trẻ nhận được nó. Sự tự tin của một đứa trẻ không đến từ những điều đao to búa lớn, mà được vun đắp từ chính những lời khen chân thành, những sự ghi nhận đúng lúc mỗi ngày. Hãy để những lời động viên tích cực trở thành chiếc nhịp cầu yêu thương, nâng bước con trẻ trưởng thành trong sự tự tin, hạnh phúc và bản lĩnh trước sóng gió cuộc đời.
Câu Chuyện Cuộc Sống là chương trình có thời lượng 7-9 phút khai thác thông tin đa chiều, khách quan về các vấn đề đời sống xã hội đang được công chúng quan tâm. Bằng những cuộc đối thoại ngắn kết hợp video dàn dựng, phóng sự phản ánh, Câu Chuyện Cuộc Sống làm khơi gợi lên những chủ đề đang được xã hội quan tâm như: đạo đức gia đình, trách nhiệm với xã hội, pháp luật, pháp lý, văn hóa, an toàn sống của những cá nhân, tập thể điển hình,…
Bên cạnh đó, Câu Chuyện Cuộc Sống còn chia sẻ những ý kiến phân tích, đánh giá từ các chuyên gia, những suy ngẫm, trăn trở về các sự kiện, vấn đề trong xã hội đã, đang và sẽ diễn ra. Đồng thời, chương trình còn tạo nên kênh thông tin phản biện, định hướng dư luận xã hội, mang đến những kỳ vọng về sự tốt đẹp, an lành và hướng thiện.
Câu Chuyện Cuộc Sống phát sóng vào lúc 19:50 Thứ Ba, Thứ Năm và Thứ Sáu hàng tuần trên kênh THVL1. Chương trình do Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long phối hợp Jet Studio thực hiện.
Tuyết Nhung
